Đứa em họ mình mới đi làm, tháng đầu nhận lương xong nhắn: "Anh ơi hợp đồng ghi 20 triệu mà sao tài khoản có 17 mấy vậy, công ty ăn bớt hả?". Không, công ty không ăn bớt đâu. Chỉ là giữa con số trên hợp đồng và con số vào tài khoản có mấy khoản bị trừ mà lúc mới đi làm ít ai để ý.
Bóc tách cho dễ hiểu, lấy đúng mức lương 20 triệu:
Khoản 1 — Bảo hiểm bắt buộc (10,5%). Gồm bảo hiểm xã hội, y tế và thất nghiệp, trừ thẳng từ lương. 20 triệu × 10,5% = 2,1 triệu. Nghe tiếc, nhưng đây không phải tiền mất — nó là cái để sau này bạn có lương hưu, được chi trả khi ốm đau, và có trợ cấp nếu lỡ mất việc. Coi như tiền để dành bắt buộc.
Khoản 2 — Thuế thu nhập cá nhân. Đây là chỗ nhiều người hiểu sai nhất. Thuế không tính trên cả 20 triệu. Trước khi tính thuế, bạn được trừ 2,1 triệu bảo hiểm ở trên, rồi trừ tiếp giảm trừ gia cảnh cho bản thân — từ đầu năm 2026 mức này đã nâng lên 15,5 triệu/tháng (trước chỉ 11 triệu). Nuôi con nhỏ hay cha mẹ phụ thuộc thì mỗi người được trừ thêm 6,2 triệu.
Làm phép trừ: 20 − 2,1 − 15,5 = chỉ còn 2,4 triệu là phần thực sự bị tính thuế. Phần này rơi vào bậc thấp nhất (5%), ra thuế khoảng 120.000đ. Vậy thôi.
Cộng lại: 20 triệu − 2,1 triệu − 0,12 triệu = khoảng 17,78 triệu vào tài khoản. Đúng bằng con số làm đứa em mình hoảng.
Điều mình muốn nói không phải bảng tính, mà là hai thứ ai đi làm cũng nên nhớ. Một, mức giảm trừ 15,5 triệu mới khiến rất nhiều người lương tầm trung gần như không còn phải đóng thuế, hoặc đóng rất ít — đừng còn nghĩ lương 20 triệu là "thuế nặng" như vài năm trước. Hai, nếu bạn có người phụ thuộc mà chưa đăng ký giảm trừ, là bạn đang tự nộp thừa thuế mỗi tháng. Nhiều người ngại thủ tục nên bỏ, cuối cùng mất tiền oan.
Lương thực nhận thấp hơn hợp đồng là chuyện bình thường, không ai ăn bớt của bạn. Nhưng hiểu tiền mình đi đâu — cái nào để dành, cái nào là nghĩa vụ, cái nào xin giảm được hợp pháp — thì mới không bị thiệt.
(Số liệu áp dụng cho năm 2026; biểu thuế và mức giảm trừ có thể được điều chỉnh. Khi cần con số chính xác nên tra cứu quy định mới nhất hoặc hỏi bộ phận nhân sự.)