Năm 1964 ở New York, một phụ nữ tên Kitty Genovese bị tấn công ngay gần nhà, kéo dài hơn nửa tiếng. Báo giật tít: 38 người nghe hoặc thấy mà không ai gọi cảnh sát. Con số 38 sau này bị chứng minh là phóng đại, nhưng vụ án kịp làm bật ra một câu hỏi ám ảnh giới tâm lý học: vì sao càng đông người chứng kiến, nạn nhân lại càng ít khả năng được cứu?
Nghe vô lý. Đông người thì phải nhiều cơ hội hơn chứ? Thực tế ngược lại. Người ta gọi đây là hiệu ứng người ngoài cuộc, và nó đã được kiểm chứng qua hàng loạt thí nghiệm.
Cơ chế thế này: khi chỉ mình bạn thấy ai đó gặp nạn, trách nhiệm dồn hết lên vai bạn — không cứu thì rõ ràng là lỗi của bạn. Nhưng khi có ba mươi người cùng đứng đó, trách nhiệm bị chia nhỏ ra ba mươi phần. Ai cũng nghĩ "chắc có người khác gọi rồi", "người ta không làm gì chắc là không nghiêm trọng". Thế là tất cả cùng đứng nhìn, mỗi người tự trấn an bằng chính sự bị động của người bên cạnh.
Đây không phải chuyện người thành phố vô cảm. Đây là cái bẫy tâm lý mà gần như ai cũng rơi vào, kể cả người tử tế.
Phần hữu ích nhất: biết cái bẫy này rồi thì bạn thoát được nó — kể cả khi bạn là người cần cứu.
Nếu một ngày bạn ngã giữa đường, lên cơn đau tim, hay gặp nạn giữa đám đông, đừng kêu cứu chung chung. "Cứu tôi với!" ném vào đám đông sẽ rơi vào khoảng không, vì không ai thấy đó là việc của mình. Hãy chỉ thẳng vào một người: "Anh áo xanh kia, gọi cấp cứu giùm tôi!". Bị chỉ đích danh, trách nhiệm không còn chỗ để chia. Người đó gần như chắc chắn sẽ hành động.
Một mẹo nhỏ xíu, nhưng có thể cứu mạng bạn. Và lần tới thấy ai đó gặp nạn giữa đám đông đứng nhìn — bạn biết rồi đấy, đừng chờ "người khác". Trong đám đông đó, thường chẳng có "người khác" nào cả.